0932277953
ipertap.edu@gmail.comHỘP CÔNG CỤ BÌNH TĨNH (CALM DOWN TOOLBOX)
HỘP CÔNG CỤ BÌNH TĨNH (CALM DOWN TOOLBOX)
6 chiến lược DBT mạnh mẽ giúp thanh thiếu niên điều chỉnh cảm xúc và đối phó với “cảm xúc lớn”
GIỚI THIỆU
Thực tế mà nói, việc giúp thanh thiếu niên học và sử dụng các chiến lược đối phó khi các em đang bực bội có thể khiến người lớn cảm thấy “bất khả thi” vào một số thời điểm.
Trẻ có vẻ hiểu các bài tập thở, viết nhật ký và nhiều can thiệp khác mà bạn giới thiệu trong các buổi làm việc. Một số em thậm chí còn thích nữa! Tuy nhiên, ngay khoảnh khắc các em bị kích hoạt, mọi thứ như “bay ra cửa sổ”: các em la hét, cãi cọ và bùng nổ cảm xúc dữ dội.
Tôi đã từng gặp không ít những đứa trẻ giận dữ, la hét và tôi hiểu cảm giác bất lực, thậm chí cảm thấy mình thất bại vì không thể giúp các em đối phó.
May mắn là tôi được đào tạo về Liệu pháp Hành vi Biện chứng (Dialectical Behavior Therapy – DBT) và học được một số chiến lược điều chỉnh cảm xúc thực sự tạo ra khác biệt trong cách các em đối phó với cảm xúc của mình.
Những công cụ này sẽ không “sửa chữa” trẻ hay chấm dứt hoàn toàn các cơn bùng nổ. Tuy nhiên, trẻ sẽ có được nhiều công cụ khác nhau và khi được luyện tập một cách nhất quán, các em sẽ học được cách giữ bình tĩnh và vững vàng trong những tình huống dễ kích hoạt cảm xúc.
DBT LÀ GÌ?
Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT) là một phương pháp trị liệu được thiết kế để giúp những người trải nghiệm cảm xúc một cách rất mãnh liệt. DBT có thể giúp thanh thiếu niên hiểu và chấp nhận những cảm xúc khó chịu, đồng thời học các kỹ năng để quản lý chúng.
DBT hoạt động bằng cách kết hợp hai nhóm kỹ năng:
- Nhóm kỹ năng thứ nhất là CHÁNH NIỆM (mindfulness). Những kỹ năng này giúp trẻ hiểu và chấp nhận những cảm xúc khó chịu.
- Nhóm kỹ năng thứ hai đến từ Liệu pháp Hành vi Nhận thức (Cognitive Behavior Therapy – CBT), giúp trẻ học cách thay đổi những suy nghĩ và hành vi không hữu ích.
6 CHIẾN LƯỢC ĐỐI PHÓ DBT GIÚP THANH THIẾU NIÊN ĐỐI PHÓ VỚI “CẢM XÚC LỚN”
1) LƯỚT TRÊN CON SÓNG (RIDE THE WAVE)
Khuyến khích trẻ trải nghiệm cảm xúc của mình như những con sóng ngoài đại dương. Khi cảm xúc dâng lên mạnh mẽ, các em có thể tưởng tượng mình đang đứng trên một tấm ván lướt sóng và “lướt” trên làn sóng cảm xúc đó.
Điều quan trọng là nhắc trẻ rằng: dù có những con sóng mạnh hơn những con khác, nhưng tất cả rồi cũng sẽ qua. Các em có thể cảm thấy một điều gì đó rất dữ dội ở hiện tại, nhưng cảm giác ấy sẽ không kéo dài mãi mãi.
2) HÀNH ĐỘNG NGƯỢC LẠI (OPPOSITE ACTION)
Giải thích cho trẻ rằng cơ thể khiến các em phản ứng với cảm xúc theo những cách nhất định. Vì vậy, khi một cảm xúc xuất hiện, thường sẽ đi kèm một hành vi.
Ví dụ:
- Nếu tức giận, các em có thể la hét hoặc đánh nhau.
- Nếu buồn, các em có thể khóc hoặc không muốn đi chơi với bạn.
“Hành động ngược lại” có thể giúp trẻ đối phó với cảm xúc:
- Nếu bình thường các em hay la hét khi giận, các em có thể thực hiện hành động ngược lại: nói nhỏ, nói lịch sự.
- Nếu bình thường các em né tránh thử điều mới khi lo lắng, các em có thể làm điều ngược lại: thử làm điều mà mình muốn né tránh.
DBT tập trung vào 4 nhóm kỹ năng chính: chánh niệm, cải thiện mối quan hệ, điều chỉnh cảm xúc và chịu đựng căng thẳng. Các chiến lược dưới đây tập trung vào điều chỉnh cảm xúc.
3) KIỂM TRA SỰ THẬT (CHECK THE FACTS)
Hỏi trẻ xem các em có nhớ lần nào mình phản ứng thái quá với một điều gì đó, hoặc nghĩ rằng một việc là “rất to” trong khi thực tế nó không quan trọng không.
Hãy cho trẻ biết: trong những lúc như vậy, các em có thể “kiểm tra sự thật” để giúp quản lý cảm xúc.
Bạn có thể hỗ trợ trẻ kiểm tra sự thật bằng cách hỏi:
- Điều gì đã xảy ra ngay trước khi con bắt đầu cảm thấy như vậy?
- Khi nghĩ về chuyện vừa xảy ra, con nhận thấy những suy nghĩ nào? Con nghĩ những suy nghĩ đó có ý nghĩa gì?
- Sự thật của chuyện đã xảy ra là gì? Cảm xúc của con có khớp với sự thật không, hay con cảm thấy như vậy vì điều con đang nghĩ?
4) ABC PLEASE
Một cơ thể không khỏe mạnh có thể khiến việc quản lý cảm xúc lớn trở nên rất khó khăn. Vì vậy, điều quan trọng là dạy trẻ mối liên hệ giữa việc chăm sóc cơ thể và khả năng đối phó với cảm xúc.
Kỹ năng ABC PLEASE giúp trẻ học cách chăm sóc cơ thể để các em ít bị “tổn thương” trước các cơn bùng nổ cảm xúc và bệnh tật.
5) MÔ HÌNH CẢM XÚC (A MODEL OF EMOTIONS)
Mô hình cảm xúc của DBT là một công cụ hữu ích giúp thanh thiếu niên hiểu cách cảm xúc bị ảnh hưởng bởi: suy nghĩ, thôi thúc, ngôn ngữ cơ thể và cảm giác cơ thể.
Sẽ rất hữu ích nếu bạn cho trẻ nhìn lại mô hình cảm xúc sau khi các em đã có một cơn bùng nổ. Bạn có thể hỏi:
- Điều gì đã xảy ra trước sự kiện kích hoạt khiến con dễ bùng nổ hơn?
- Điều gì xảy ra ngay trước khi con bắt đầu bực bội?
- Con có những suy nghĩ nào về chuyện vừa xảy ra? Con nghĩ những suy nghĩ đó giúp con hiểu chuyện gì?
- Con có cảm giác cơ thể, ngôn ngữ cơ thể hoặc thôi thúc nào?
- Con đã nói gì? Con đã làm gì?
- Tên cảm xúc nào mô tả đúng nhất điều con cảm thấy? Mức độ mạnh đến đâu?
- Sau khi tình huống cảm xúc kết thúc, con cảm thấy thế nào?
6) GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ (PROBLEM SOLVING)
Đôi khi trẻ sẽ có những cảm xúc khó chịu về việc người khác đã làm, hoặc về một tình huống mà các em không thể thay đổi.
Kỹ năng giải quyết vấn đề có thể giúp trẻ thu thập sự thật và thực hiện các bước để giải quyết một vấn đề mà các em có thể kiểm soát và thay đổi.
AI CÓ THỂ HƯỞNG LỢI TỪ “HỘP CÔNG CỤ BÌNH TĨNH DBT”?
Theo Rathus và Miller (2015), tác giả của “DBT Skills Manual for Adolescents”, “Các kỹ năng DBT có thể giúp học sinh cấp 2 và cấp 3 với những thay đổi tâm trạng bình thường, những khó khăn trong quan hệ thỉnh thoảng, và các hành vi bốc đồng. Nhiều thanh thiếu niên bình thường trải nghiệm một mức độ rối loạn điều chỉnh cảm xúc, vì vậy việc học kỹ năng DBT có thể hữu ích.”
Kỹ năng DBT cũng có thể có lợi trong môi trường trường học cho thanh thiếu niên có nguy cơ phát triển rối loạn tâm thần.
NHỮNG TRỞ NGẠI THƯỜNG GẶP KHI DẠY KỸ NĂNG DBT
Mặc dù Hộp công cụ bình tĩnh DBT có thể giúp trẻ đối phó hiệu quả với cảm xúc lớn, một số trẻ có thể gặp khó khăn khi sử dụng các kỹ năng DBT. Dưới đây là một số trở ngại phổ biến và cách xử lý.
Trở ngại 1: Thiếu động lực
Một số trẻ không có động lực sử dụng kỹ năng DBT, đặc biệt khi các em đang bực bội và ở giữa một cơn bùng nổ cảm xúc.
Giải pháp: Bắt đầu với các bước nhỏ, dễ quản lý và xây dựng “đà” theo thời gian. Ví dụ: nếu trẻ đang lo lắng, thay vì yêu cầu trẻ “kiểm tra sự thật”, hãy khuyến khích trẻ “kiểm tra cơ thể” và nhận biết các cảm giác trong cơ thể.
Trở ngại 2: Thiếu hiểu biết
Một số trẻ không hiểu các kỹ năng DBT và gặp khó khăn khi áp dụng khi đang căng thẳng.
Giải pháp: Có thể cần dành nhiều thời gian hơn để xem lại và luyện tập kỹ năng. Trẻ càng luyện tập khi bình tĩnh, khả năng các em sử dụng được kỹ năng để đối phó trong tình huống khó càng cao.
Trở ngại 3: Bùng nổ cảm xúc
Khi cảm xúc của trẻ như đang phình to và có thể “nổ tung” bất cứ lúc nào, việc triển khai chiến lược đối phó trở nên rất khó. Lúc đó, “bộ não suy nghĩ” của trẻ gần như tắt, và “bộ não cảm xúc” đang điều khiển.
Giải pháp: Có thể hữu ích khi dạy trẻ các kỹ năng tự xoa dịu (ví dụ: tắm nước ấm, uống đồ uống ấm) và kỹ thuật đánh lạc hướng (ví dụ: xem TV, nghe nhạc) để quản lý cảm xúc quá tải trong ngắn hạn. Khi cường độ cảm xúc giảm bớt, trẻ có thể sử dụng các kỹ năng DBT.
Trở ngại 4: Không thể đồng điều chỉnh (co-regulate)
Đồng điều chỉnh là quá trình hỗ trợ giữa người lớn quan tâm và trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng tự điều chỉnh trong các tình huống cảm xúc.
Trước khi trẻ có thể tự điều chỉnh, các em cần có khả năng đồng điều chỉnh.
Giải pháp: Bạn có thể giúp trẻ học đồng điều chỉnh bằng cách:
- Cung cấp một mối quan hệ ấm áp, đáp ứng bằng cách thể hiện sự quan tâm và sự đánh giá tích cực.
- Tạo một môi trường an toàn về thể chất và cảm xúc để trẻ khám phá và học kỹ năng tự điều chỉnh.
- Dạy trẻ kỹ năng tự điều chỉnh và hỗ trợ trẻ tự điều chỉnh khi cần.
Trích dẫn: Rathus, J.H., & Miller, A.L. (2015). DBT skills manual for adolescents. New York: The Guilford Press
6 chiến lược DBT mạnh mẽ giúp thanh thiếu niên điều chỉnh cảm xúc và đối phó với “cảm xúc lớn”
GIỚI THIỆU
Thực tế mà nói, việc giúp thanh thiếu niên học và sử dụng các chiến lược đối phó khi các em đang bực bội có thể khiến người lớn cảm thấy “bất khả thi” vào một số thời điểm.
Trẻ có vẻ hiểu các bài tập thở, viết nhật ký và nhiều can thiệp khác mà bạn giới thiệu trong các buổi làm việc. Một số em thậm chí còn thích nữa! Tuy nhiên, ngay khoảnh khắc các em bị kích hoạt, mọi thứ như “bay ra cửa sổ”: các em la hét, cãi cọ và bùng nổ cảm xúc dữ dội.
Tôi đã từng gặp không ít những đứa trẻ giận dữ, la hét và tôi hiểu cảm giác bất lực, thậm chí cảm thấy mình thất bại vì không thể giúp các em đối phó.
May mắn là tôi được đào tạo về Liệu pháp Hành vi Biện chứng (Dialectical Behavior Therapy – DBT) và học được một số chiến lược điều chỉnh cảm xúc thực sự tạo ra khác biệt trong cách các em đối phó với cảm xúc của mình.
Những công cụ này sẽ không “sửa chữa” trẻ hay chấm dứt hoàn toàn các cơn bùng nổ. Tuy nhiên, trẻ sẽ có được nhiều công cụ khác nhau và khi được luyện tập một cách nhất quán, các em sẽ học được cách giữ bình tĩnh và vững vàng trong những tình huống dễ kích hoạt cảm xúc.
DBT LÀ GÌ?
Liệu pháp Hành vi Biện chứng (DBT) là một phương pháp trị liệu được thiết kế để giúp những người trải nghiệm cảm xúc một cách rất mãnh liệt. DBT có thể giúp thanh thiếu niên hiểu và chấp nhận những cảm xúc khó chịu, đồng thời học các kỹ năng để quản lý chúng.
DBT hoạt động bằng cách kết hợp hai nhóm kỹ năng:
- Nhóm kỹ năng thứ nhất là CHÁNH NIỆM (mindfulness). Những kỹ năng này giúp trẻ hiểu và chấp nhận những cảm xúc khó chịu.
- Nhóm kỹ năng thứ hai đến từ Liệu pháp Hành vi Nhận thức (Cognitive Behavior Therapy – CBT), giúp trẻ học cách thay đổi những suy nghĩ và hành vi không hữu ích.
6 CHIẾN LƯỢC ĐỐI PHÓ DBT GIÚP THANH THIẾU NIÊN ĐỐI PHÓ VỚI “CẢM XÚC LỚN”
1) LƯỚT TRÊN CON SÓNG (RIDE THE WAVE)
Khuyến khích trẻ trải nghiệm cảm xúc của mình như những con sóng ngoài đại dương. Khi cảm xúc dâng lên mạnh mẽ, các em có thể tưởng tượng mình đang đứng trên một tấm ván lướt sóng và “lướt” trên làn sóng cảm xúc đó.
Điều quan trọng là nhắc trẻ rằng: dù có những con sóng mạnh hơn những con khác, nhưng tất cả rồi cũng sẽ qua. Các em có thể cảm thấy một điều gì đó rất dữ dội ở hiện tại, nhưng cảm giác ấy sẽ không kéo dài mãi mãi.
2) HÀNH ĐỘNG NGƯỢC LẠI (OPPOSITE ACTION)
Giải thích cho trẻ rằng cơ thể khiến các em phản ứng với cảm xúc theo những cách nhất định. Vì vậy, khi một cảm xúc xuất hiện, thường sẽ đi kèm một hành vi.
Ví dụ:
- Nếu tức giận, các em có thể la hét hoặc đánh nhau.
- Nếu buồn, các em có thể khóc hoặc không muốn đi chơi với bạn.
“Hành động ngược lại” có thể giúp trẻ đối phó với cảm xúc:
- Nếu bình thường các em hay la hét khi giận, các em có thể thực hiện hành động ngược lại: nói nhỏ, nói lịch sự.
- Nếu bình thường các em né tránh thử điều mới khi lo lắng, các em có thể làm điều ngược lại: thử làm điều mà mình muốn né tránh.
DBT tập trung vào 4 nhóm kỹ năng chính: chánh niệm, cải thiện mối quan hệ, điều chỉnh cảm xúc và chịu đựng căng thẳng. Các chiến lược dưới đây tập trung vào điều chỉnh cảm xúc.
3) KIỂM TRA SỰ THẬT (CHECK THE FACTS)
Hỏi trẻ xem các em có nhớ lần nào mình phản ứng thái quá với một điều gì đó, hoặc nghĩ rằng một việc là “rất to” trong khi thực tế nó không quan trọng không.
Hãy cho trẻ biết: trong những lúc như vậy, các em có thể “kiểm tra sự thật” để giúp quản lý cảm xúc.
Bạn có thể hỗ trợ trẻ kiểm tra sự thật bằng cách hỏi:
- Điều gì đã xảy ra ngay trước khi con bắt đầu cảm thấy như vậy?
- Khi nghĩ về chuyện vừa xảy ra, con nhận thấy những suy nghĩ nào? Con nghĩ những suy nghĩ đó có ý nghĩa gì?
- Sự thật của chuyện đã xảy ra là gì? Cảm xúc của con có khớp với sự thật không, hay con cảm thấy như vậy vì điều con đang nghĩ?
4) ABC PLEASE
Một cơ thể không khỏe mạnh có thể khiến việc quản lý cảm xúc lớn trở nên rất khó khăn. Vì vậy, điều quan trọng là dạy trẻ mối liên hệ giữa việc chăm sóc cơ thể và khả năng đối phó với cảm xúc.
Kỹ năng ABC PLEASE giúp trẻ học cách chăm sóc cơ thể để các em ít bị “tổn thương” trước các cơn bùng nổ cảm xúc và bệnh tật.
5) MÔ HÌNH CẢM XÚC (A MODEL OF EMOTIONS)
Mô hình cảm xúc của DBT là một công cụ hữu ích giúp thanh thiếu niên hiểu cách cảm xúc bị ảnh hưởng bởi: suy nghĩ, thôi thúc, ngôn ngữ cơ thể và cảm giác cơ thể.
Sẽ rất hữu ích nếu bạn cho trẻ nhìn lại mô hình cảm xúc sau khi các em đã có một cơn bùng nổ. Bạn có thể hỏi:
- Điều gì đã xảy ra trước sự kiện kích hoạt khiến con dễ bùng nổ hơn?
- Điều gì xảy ra ngay trước khi con bắt đầu bực bội?
- Con có những suy nghĩ nào về chuyện vừa xảy ra? Con nghĩ những suy nghĩ đó giúp con hiểu chuyện gì?
- Con có cảm giác cơ thể, ngôn ngữ cơ thể hoặc thôi thúc nào?
- Con đã nói gì? Con đã làm gì?
- Tên cảm xúc nào mô tả đúng nhất điều con cảm thấy? Mức độ mạnh đến đâu?
- Sau khi tình huống cảm xúc kết thúc, con cảm thấy thế nào?
6) GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ (PROBLEM SOLVING)
Đôi khi trẻ sẽ có những cảm xúc khó chịu về việc người khác đã làm, hoặc về một tình huống mà các em không thể thay đổi.
Kỹ năng giải quyết vấn đề có thể giúp trẻ thu thập sự thật và thực hiện các bước để giải quyết một vấn đề mà các em có thể kiểm soát và thay đổi.
AI CÓ THỂ HƯỞNG LỢI TỪ “HỘP CÔNG CỤ BÌNH TĨNH DBT”?
Theo Rathus và Miller (2015), tác giả của “DBT Skills Manual for Adolescents”, “Các kỹ năng DBT có thể giúp học sinh cấp 2 và cấp 3 với những thay đổi tâm trạng bình thường, những khó khăn trong quan hệ thỉnh thoảng, và các hành vi bốc đồng. Nhiều thanh thiếu niên bình thường trải nghiệm một mức độ rối loạn điều chỉnh cảm xúc, vì vậy việc học kỹ năng DBT có thể hữu ích.”
Kỹ năng DBT cũng có thể có lợi trong môi trường trường học cho thanh thiếu niên có nguy cơ phát triển rối loạn tâm thần.
NHỮNG TRỞ NGẠI THƯỜNG GẶP KHI DẠY KỸ NĂNG DBT
Mặc dù Hộp công cụ bình tĩnh DBT có thể giúp trẻ đối phó hiệu quả với cảm xúc lớn, một số trẻ có thể gặp khó khăn khi sử dụng các kỹ năng DBT. Dưới đây là một số trở ngại phổ biến và cách xử lý.
Trở ngại 1: Thiếu động lực
Một số trẻ không có động lực sử dụng kỹ năng DBT, đặc biệt khi các em đang bực bội và ở giữa một cơn bùng nổ cảm xúc.
Giải pháp: Bắt đầu với các bước nhỏ, dễ quản lý và xây dựng “đà” theo thời gian. Ví dụ: nếu trẻ đang lo lắng, thay vì yêu cầu trẻ “kiểm tra sự thật”, hãy khuyến khích trẻ “kiểm tra cơ thể” và nhận biết các cảm giác trong cơ thể.
Trở ngại 2: Thiếu hiểu biết
Một số trẻ không hiểu các kỹ năng DBT và gặp khó khăn khi áp dụng khi đang căng thẳng.
Giải pháp: Có thể cần dành nhiều thời gian hơn để xem lại và luyện tập kỹ năng. Trẻ càng luyện tập khi bình tĩnh, khả năng các em sử dụng được kỹ năng để đối phó trong tình huống khó càng cao.
Trở ngại 3: Bùng nổ cảm xúc
Khi cảm xúc của trẻ như đang phình to và có thể “nổ tung” bất cứ lúc nào, việc triển khai chiến lược đối phó trở nên rất khó. Lúc đó, “bộ não suy nghĩ” của trẻ gần như tắt, và “bộ não cảm xúc” đang điều khiển.
Giải pháp: Có thể hữu ích khi dạy trẻ các kỹ năng tự xoa dịu (ví dụ: tắm nước ấm, uống đồ uống ấm) và kỹ thuật đánh lạc hướng (ví dụ: xem TV, nghe nhạc) để quản lý cảm xúc quá tải trong ngắn hạn. Khi cường độ cảm xúc giảm bớt, trẻ có thể sử dụng các kỹ năng DBT.
Trở ngại 4: Không thể đồng điều chỉnh (co-regulate)
Đồng điều chỉnh là quá trình hỗ trợ giữa người lớn quan tâm và trẻ, giúp trẻ phát triển khả năng tự điều chỉnh trong các tình huống cảm xúc.
Trước khi trẻ có thể tự điều chỉnh, các em cần có khả năng đồng điều chỉnh.
Giải pháp: Bạn có thể giúp trẻ học đồng điều chỉnh bằng cách:
- Cung cấp một mối quan hệ ấm áp, đáp ứng bằng cách thể hiện sự quan tâm và sự đánh giá tích cực.
- Tạo một môi trường an toàn về thể chất và cảm xúc để trẻ khám phá và học kỹ năng tự điều chỉnh.
- Dạy trẻ kỹ năng tự điều chỉnh và hỗ trợ trẻ tự điều chỉnh khi cần.
Trích dẫn: Rathus, J.H., & Miller, A.L. (2015). DBT skills manual for adolescents. New York: The Guilford Press
